FAQ

W Polsce 2/3 przedszkoli i szkół dla dzieci i młodzieży (67,1%) jest prowadzonych przez samorządy – miasta, gminy i powiaty. W praktyce oznacza to, że np. w Warszawie większość przedszkoli i szkół dla dzieci i młodzieży prowadzi m.st. Warszawa, w Bydgoszczy – miasto Bydgoszcz, a w Sieradzu – miasto Sieradz.  

Oprócz takich, samorządowych szkół i przedszkoli, działają szkoły i przedszkola prowadzone przez osoby fizyczne i osoby prawne (m.in. stowarzyszenia, fundacje, spółki i organizacje wyznaniowe). Prawo zakładania i prowadzenia szkół i przedszkoli zapewnia im art. 70 ust. 3 Konstytucji. 

Szkoły mogą być też prowadzone przez organy administracji rządowej (właściwych ministrów). W skali kraju jest ich niewiele, dlatego, gdy mówimy o szkołach i przedszkolach niesamorządowych, nie uwzględniamy placówek prowadzonych przez ministrów.

Nauka dzieci i młodzieży w szkołach jest finansowania z kilku źródeł.  

1.  Pierwszym źródłem są środki publiczne, gwarantowane przez państwo. Jeśli rodzic wybierze dla swojego dziecka konkretną szkołę – samorządową lub niesamorządową – to wspomniane, gwarantowane przez państwo środki będą finansowały naukę tego dziecka w wybranej przez rodzica szkole.  

Wysokość środków przypadających na jedno dziecko wynika z wyliczonych przez MEN potrzeb oświatowych. W roku szkolnym 2025/2026 kwota bazowa na jednego ucznia wynosi 784,60 zł miesięcznie.  

W określonych przypadkach wspomniana kwota jest powiększana. Przykładowo, dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem w oddziałach specjalnych w szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych przysługuje nawet 10-krotnie większa dotacja. 

Dodatkowo, w przypadku publicznych szkół niesamorządowych dotacja jest finalnie wyższa niż „bazowa” – za sprawą wskaźnika zwiększającego (art. 14 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych), który uwzględnia lokalne uwarunkowania, w tym zwłaszcza koszty edukacji w małych i dużych ośrodkach. 

2. Środki gwarantowane przez państwo nie wystarczają na pokrycie kosztów funkcjonowania szkół.  W efekcie organy prowadzące korzystają dodatkowo z innych źródeł finansowania.  

Jednostki samorządu terytorialnego – gminy, miasta i powiaty – co roku przeznaczają na finansowanie prowadzonych przez siebie, samorządowych szkół, dodatkowe środki z własnych budżetów. 

Środki¹ przeznaczone dla samorządowych szkół w roku 2025 zostały zaprezentowane w poniższej tabeli: 

W przypadku szkół niesamorządowych – publicznych i niepublicznych – dodatkowym źródłem finansowania mogą być natomiast darowizny, wpłaty od sponsorów i pozyskane granty. Szkoły niepubliczne mogą także pozyskiwać środki w postaci opłat od rodziców. Część szkół nie pobiera takich opłat, a w szkołach, które pobierają czesne, jego wysokość zależy od wielu czynników – m.in. od lokalizacji szkoły, jej oferty i ponoszonych kosztów (np. czynszu najmu, gdy szkoła nie dysponuje własnym budynkiem tak jak szkoły samorządowe). 

3.  Trzecim źródłem finansowania nauki w szkołach są środki ministerialne, unijne oraz inne środki zagraniczne.  

W przypadku niektórych programów realizowanych w oparciu o unijne fundusze, o środki mogą aplikować wyłącznie szkoły samorządowe lub szerzej – publiczne (dotyczy to np. części programów realizowanych w ramach Krajowego Planu Odbudowy).  

1 – Dane z uwzględnieniem szkół dla dorosłych (Środki na szkoły dla dorosłych stanowią niewielki odsetek wszystkich środków. Przykładowo, z kwoty 1,17 mld zł tytułem potrzeb oświatowych dla szkól samorządowych w Krakowie, tylko 5 mln zł przypada na szkoły dla dorosłych).

Do niesamorządowych przedszkoli oraz szkół dla dzieci i młodzieży, prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne, uczęszcza odpowiednio [dane na 24 kwietnia 2026 r.]: 

• Przedszkola – 369 544 (32,27% dzieci przedszkolnych w Polsce)
• Szkoły podstawowe – 287 483 (8,28% uczniów szkół podstawowych)
• Szkoły ponadpodstawowe – 441 722 (23,32% uczniów szkół ponadpodstawowych)

Nie – „niesamorządowe” to pojęcie szersze. Większość przedszkoli i szkół dla dzieci i młodzieży w Polsce jest prowadzonych przez samorządy – miasta, gminy i powiaty. Oprócz takich szkół i przedszkoli działają placówki prowadzone przez osoby fizyczne i osoby prawne (m.in. stowarzyszenia, fundacje, spółki i organizacje wyznaniowe), które łącznie określamy mianem „niesamorządowych”. 

Osoby fizyczne i osoby prawne mogą prowadzić zarówno szkoły i przedszkola publiczne, jak i niepubliczne.  

Założenie publicznej szkoły lub przedszkola przez takie podmioty wymaga zgody jednostki samorządu terytorialnego (art. 88 ust. 4 UPO). Z kolei w przypadku szkoły i przedszkola niepublicznego prawo nie przewiduje konieczności uzyskania zgody, ale wymagany jest wpis do ewidencji prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego (art. 168 ust. 1 UPO). Wpisu dokonuje się na podstawie zgłoszenia, które musi spełniać ustawowe warunki. 

Aby dowiedzieć się, czy szkoła niepubliczna jest wpisana do ewidencji prowadzonej przez właściwą jednostkę samorządu terytorialnego można: 

• Skorzystać z wykazu szkół niepublicznych – takie wykazy mają obowiązek prowadzić jednostki samorządu terytorialnego
• Skorzystać z Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych – rspo.gov.pl 

W szkołach niesamorządowych obowiązuje taka sama podstawa programowa, jak w szkołach samorządowych.  

Jak wskazuje sama nazwa, podstawa programowa to minimum programowe. Jest ono wspólne dla wszystkich szkół – zarówno tych samorządowych, jak i niesamorządowych. To obowiązkowy zestaw celów kształcenia oraz treści i umiejętności, które uczeń powinien opanować na danym etapie edukacji.

W praktyce, na bazie podstawy programowej tworzone są programy nauczania w szkołach i określa się wymagania egzaminacyjne. 

Czym innym jest program nauczania – czyli sposób, w jaki szkoła lub konkretny nauczyciel realizuje wymagania podstawy programowej, np. dobierając materiały, ustalając kolejność tematów, metody pracy czy zakres dodatkowych treści.  

Program nauczania, niezależnie od rodzaju organu prowadzącego i typu placówki, może zawierać treści wykraczające poza podstawę programową. 

Tak – szkoły niesamorządowe (publiczne i niepubliczne) wydają świadectwa, certyfikaty, zaświadczenia, aneksy i dyplomy tak samo ważne i honorowane przez państwo, jak te wydawane przez szkoły samorządowe. 

W praktyce oznacza to na przykład, że:  

• świadectwo absolwenta szkoły podstawowej prowadzonej przez fundację, stowarzyszenie lub inny niesamorządowy podmiot jest uwzględniane w ramach rekrutacji do szkół ponadpodstawowych na takich samych zasadach, jak świadectwo absolwenta samorządowej szkoły podstawowej. 
• uczeń szkoły niesamorządowej może przenieść się do szkoły prowadzonej przez samorząd, przedkładając dokumenty, w tym świadectwa, wystawione przez swoją dotychczasową szkołę – i odwrotnie. 

Tak – zgodnie z polskim prawem, od nauczycieli wymaga się takich samych kwalifikacji zarówno w szkołach i przedszkolach samorządowych, jak i niesamorządowych (publicznych i niepublicznych).  

Art. 14 ust. 3 pkt 6 Ustawy Prawo Oświatowe mówi wprost, że szkoły niepubliczne muszą zatrudniać nauczycieli obowiązkowych zajęć edukacyjnych, którzy posiadają kwalifikacje określone dla nauczycieli szkół publicznych. 

Niesamorządowe szkoły i przedszkola podlegają nadzorowi pedagogicznemu, tak samo jak placówki samorządowe. 

Nadzór pedagogiczny jest sprawowany przez właściwego kuratora oświaty (art. 51 Ustawy Prawo Oświatowe, dalej “UPO”). W ramach sprawowania nadzoru kurator może prowadzić w szkole i przedszkolu kontrole, sprawdzając np. czy zatrudnieni nauczyciele posiadają wymagane kwalifikacje, a placówka realizuje podstawę programową.  

W razie stwierdzenia uchybień kurator wydaje polecenia. Szkoła lub przedszkole mogą także zostać wykreślone z ewidencji, jeśli w trybie nadzoru pedagogicznego kurator stwierdzi, że działalność szkoły, przedszkola lub prowadzącego je organu jest niezgodna z przepisami UPO, ustawy o systemie oświaty, wydanych na ich podstawie rozporządzeń lub statutem (art. 169 UPO), a szkoła lub przedszkole nie zastosowały się w terminie do wydanych poleceń. 

Kontroli podlegają także kwestie finansowe. Miasta, gminy i powiaty, które przekazują niesamorządowym szkołom i przedszkolom dotacje, mogą kontrolować, czy:    

• dotacja została pobrana w odpowiedniej wysokości 
• dotacja została wykorzystana zgodnie z jej przeznaczeniem 
• dokumentacja, która potwierdza wydatki, jest prawidłowa 
• dane o uczniach są zgodne z dokumentacją szkoły 

Nie istnieje uniwersalny katalog, który pozwoliłby ocenić, czy dany wydatek jest zgodny z przeznaczeniem dotacji. W praktyce więc te same wydatki bywają oceniane przez różne miasta, gminy i powiaty jako zgodne lub niezgodne z przeznaczeniem. 

To dwa odrębne zagadnienia – edukacja domowa (nauczanie domowe) nie jest odrębnym typem szkoły ani formą kształcenia, to sposób realizacji obowiązku edukacyjnego poza szkołą. 

Zgodnie z art. 37 Ustawy Prawo Oświatowe, możliwe jest spełnianie obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza przedszkolem lub szkołą, za zgodą dyrektora placówki, do której dziecko zostało przyjęte. Może to być zarówno placówka prowadzona przez samorząd, jak i inny podmiot. 

Formalnie, dziecko korzystające z edukacji domowej pozostaje uczniem szkoły. Jest do niej zapisane, a szkoła odpowiada za egzaminy klasyfikacyjne i świadectwa.